Suwalski Park Krajobrazowy

!spk

Suwalski Park Krajobrazowy należy do najpiękniejszych zakątków Polski. Turystów krajowych i zagranicznych przyciąga i urzeka unikatowym krajobrazem polodowcowym z licznymi i różnorodnymi formami młodogacjalnej rzeźby (kemy, ozy, moreny czołowe, doliny rzeczne, głazowiska, jeziora rynnowe i wytopiskowe).

Zwiedzanie Suwalskiego Parku Krajobrazowego umożliwiają liczne szlaki piesze o łącznej długości ponad 74 km oraz oznakowane ścieżki poznawcze („Doliną Czarnej Hańczy”, „Drzewa i krzewy parku podworskiego w Starej Hańczy”, „Na Górę Zamkową”, „Porosty”, „Skały i minerały Suwalskiego Parku Krajobrazowego”, „U źródeł Szeszupy”, „Wokół jeziora Jaczno”. Na terenie parku wytyczono ponadto trasy rowerowe: „Wokół jeziora Hańcza”, „Na Górę Zamkową”, „Do Góry Cisowej” oraz „Doliną Czarnej Hańczy z Suwałk do Suwalskiego Parku Krajobrazowego”.

W siedzibie Suwalskiego Parku Krajobrazowego w Malesowiźnie – Turtulu działa punkt informacji turystycznej prowadzący sprzedaż wydawnictw przyrodniczych i turystycznych, wypożyczalnię sprzętu turystycznego i udostępniający turystom miejsce na ognisko. Na terenie Suwalskiego Parku Krajobrazowego znajdują się kąpieliska w Sidorówce (nad j. Szurpiły), Smolnikach (nad j. Czarnym) i Starej Hańczy (nad j. Hańcza).

Turyści mogą spędzić aktywnie czas na terenie Suwalskiego Parku Krajobrazowego i skorzystać z kursów nurkowania w Hańczy (najgłębszym polskim jeziorze) lub jazdy konnej, łowić ryby w najczystszych polskich jeziorach, wziąć udział w spływie kajakowych Szeszupą, spróbować swoich sił w parku linowym „Twierdza Jaćwingów”. Zimą zaś pojeździć na nartach na Górze Jesionowej, skorzystać z kuligów i kąpieli w bani (tradycyjnej łaźni parowej).

Warto skosztować regionalnych potraw oraz wspaniałych serów podpuszczkowych i miodów z gospodarstw ekologicznych. Do dyspozycji turystów pozostaje bogata baza agroturystyczna m.in. w Błaskowiźnie, Bachanowie, Mierkiniach, Przełomce, Sidorach, Smolnikach, Szurpiłach i Udziejku.

Do największych atrakcji turystycznych Suwalskiego Parku Krajobrazowego należą:

Jezioro Hańcza, najgłębsze jezioro w Polsce i w Europie niżowej (głębokość maksymalna – 106, 5 m, śr. 38,7 m, objętość 120,4 mln m3, powierzchnia 305 ha, długość linii brzegowej 11750 m). Wody jeziora wypełniają głęboką rynnę polodowcowową. Unikalny charakter ma plaża Hańczy, pokryta rozległymi głazowiskami. Nagromadzenie głazów powstało podczas wytapiania zalegającej w rynnie jeziora bryły martwego lodu. Największy z głazów – kamieniem granicznym (ponad 11 m w obwodzie) – pomnik przyrody, leży przy wschodnim brzegu zbiornika. Dno jeziora charakteryzuje się stromymi stokami. Kamieniste brzegi Hańczy pozbawione są prawie całkowicie roślinności brzegowej. Roślinność zanurzona tworzy rozległe podwodne łąki, w skład których wchodzą gatunki roślin typowych dla wód czystych, przezroczystych i głębokich (ramienic: zwyczajna, szorstka i szczeciniasta – ramienica jezior górskich, na niżu spotykana jedynie w Hańczy) Na uwagę zasługuje fauna bezkręgowa jeziora Hańcza, a w szczególności, rzadko spotykany w Polskich jeziorach, zespół skorupiaków stenotermicznych (chłodno- i tlenolubnych): m.in. Pallasea guadrispinosa – skorupiak z rzędu obunogów (relikt polodowcowy), Eurytemora gracilis – widłonóg – gatunek notowany w Polsce tylko w jez. Hańcza (charakterystyczny dla rzek syberyjskich).Z ryb warto wymienić: sieję, sielawę, stynkę, węgorza, szczupak oraz takie rzadkości jak reintrodukowaną troć jeziorową, strzeblę potokową(chr.), głowacza białopłetwego, głowacza pręgopłetwego (chr.)- gatunek nigdzie, poza Hańczą, w jeziorach niżowych Polski nie spotykany.Ze względu na unikalny charakter jeziora w 1963 roku utworzono tutaj rezerwat wodno-krajobrazowy „Jezioro Hańcza”.

 

Dolina Czarnej Hańczy, Czarna Hańcza to największa rzeka Suwalszczyzny. Swój początek bierze w otulinie Parku, w okolicach wsi Okliny. Jako niewielki strumień, w Starej Hańczy, wpada ona do jeziora Hańcza, które opuszcza w Bachanowie, jako bystry potok o dużym spadku (24 m na odcinku 1,3 km), głośno szumiący pośród licznych głazów leżących w korycie rzeki. Na odcinku od Bachanowa do Turtula dolina rzeki jest wąska, nie przekracza 250 m szerokości i ponad 30 m głębokości. Środkiem doliny ciągnie się, na trzykilometrowym odcinku, 13 wydłużonych pagórków. Jest to oz turtulski – najpiękniejszy przykład ozu w Polsce! Ozem jest pagórek, na którym stoją zabudowania siedziby Suwalskiego Parku Krajobrazowego, a dwa następne to wyspy na zalewie. Za Bachanowem Czarna Hańcza spowalnia swój bieg, a koło Turtula oglądamy ją, jako rozlewisko stawu tur tulskiego. Poniżej Turtula wąska rynna przekształca się w szeroką na ponad 1 km dolinę rzeczną, porośniętą lasem łęgowym, w którym meandruje Czarna Hańcza.Rzekę i jej dolinę możemy podziwiać, wędrując ścieżką poznawczą „Doliną Czarnej Hańczy”

 

Głazowisko Bachanowo nad Czarną Hańczą – rezerwat, położony na południe od jeziora Hańcza w w dolinie Czarnej Hańczy- to fragment łąki o powierzchni 0,98 ha, pokryty wieloma głazami, których liczbę ocenia się na ok. 10.000 szt., o obwodzie od 0,5 do 8 metrów. Głazy położone są na 4 tarasach: w korycie Czarnej Hańczy, na dnie doliny, na tarasie (10 m ponad lustrem wody w rzece), na powierzchni sandrowej (25 m ponad lustrem wody). Przytransportowane przez lodowiec ze Skandynawii głazy narzutowe, zostały odsłonięte w wyniku rozmycia przez wody lodowcowe i rzecznolodowcowe ozu bachanowskiego nieco starszego od ozu turtulskiego. W wyniku rozmycia wału ozowego wszystkie drobniejsze frakcje (ił, pył, piasek, żwir, kamyki) zostały wypłukane i przemieszczone niżej z prądem wód. Pozostały jedynie głazy, jako najtrudniejsze do transportu. Dla ochrony reliktowego krajobrazu polodowcowego, niewielki fragment łąki został objęty ochroną rezerwatową (1972 r.).

 

Góra Cisowa – „Suwalska Fudżijama”

Wzniesienie o regularnym stożkowatym kształcie, określane mianem “Suwalskiej Fudżijamy”, “Góry Gulbieniszkowskiej” lub “Góry Sypanej”, którą to nazwę ludowa legenda łączy z leżącym u jej stóp jeziorem Kopanym. Według tej legendy góra została usypana sztucznie z ziemi wydobytej w miejscu, gdzie obecnie znajduje się jezioro. Nazwę Góry Cisowej nadano jej od rosnącego, podobno, kiedyś na jej szczycie potężnego cisa. Pod względem geologicznym, góra o wysokości 256 m n.p.m., jest to moreną czołową o regularnym kształcie. Stanowi doskonały punkt widokowy na teren Parku, rozpościera się stąd rozległa panorama na zagłębienie Szeszupy, którego dno pokrywają liczne jeziora, łąki, torfowiska oraz wzniesienia, tworząc niepowtarzalny krajobraz.

Wodziłki – wieś staroobrzędowców

Wodziłki założone zostały przez Rosjan, w 1788 r., którzy pojawili się, szukając schronienia przed prześladowaniami w swojej ojczyźnie. Byli to uchodźcy religijni, zmuszeni do opuszczenia Rosji po reformie ksiąg liturgicznych i rytuałów

w prawosławnej Cerkwi, przeprowadzonej w XVII wieku przez patriarchę rosyjskiego Nikona. Część duchowieństwa i wiernych nie zgodziła się na zmiany, co pociągnęło za sobą rozłam Kościoła prawosławnego. Tych, którzy zostali przy starej liturgii i tradycji, nazwano staroobrzędowcami, starowiercami, filiponami, raskolnikami (raskoł – po rosyjsku rozłam). Staroobrzędowcy ze swoją religią, kulturą i obyczajami to przeniesiony do nas kawałek starej Rosji. Zazwyczaj zajmowali się oni uprawą ziemi, ale głównym źródłem ich utrzymania była obróbka drewna, roboty stolarskie i ciesielskie. W Wodziłkach stoi jeszcze kilka drewnianych domów, zabudowania gospodarcze i parowe łaźnie. Drewniana jest również molenna – świątynia z 1921 roku. Język słyszany jeszcze na wsiach to gwara języka rosyjskiego. Z Rosji pochodzi też zwyczaj kąpania się w łaźni parowej zwanej banią lub bajnią. W Wodziłkach można zażyć kąpieli w tzw. czarnej bani. Budynek takiej łaźni, w przeciwieństwie do bani białej, nie posiada komina, a dym z paleniska odprowadzany jest przez okna i drzwi. Banie stoją zazwyczaj przy stawie lub rzece, gdzie zanurzają rozgrzane ciała korzystający z parowej kąpieli.

Starowiercy jeszcze dziś, mimo procesów asymilacyjnych, zachowali wiele oryginalnego kolorytu, przywiązania do dawnych obyczajów, obrzędów i stylu życia. Młodzi ludzie jednak coraz częściej golą brody, piją alkohol, palą papierosy, zawierają małżeństwa z innowiercami. Wodziłki przed wojną zamieszkiwało około stu rodzin, dziś zostało ich tylko pięć. Przez Wodziłki prowadzi ścieżka poznawcza „U źródeł Szeszupy”.

Smolniki z panoramą smolnicką

Do połowy XVI wieku tereny Smolnik i okolic porastały lasy Puszczy Mereckiej. Początek stałego osadnictwa dali tutaj za czasów królowej Bony (1549) smolarze, wyrabiający z eksploatowanego w tej części puszczy drewna smołę. Kilka bud smolarzy dało początek trzynastowłókowej wsi, należącej do starostwa wiżajneńskiego. Do niego należały również niewielkie wsie Jaczno i Kojle. Przywilejem z 20 maja 1659 roku król Jan Kazimierz nadał wieś Smolniki plebanowi wiżajneńskiemu. Odrębną parafię utworzono tu jednak dopiero w 1919 roku. Obecnie obejmuje ona 21 wsi zamieszkałych przez prawie 1000 wiernych. Interesującym śladem przeszłości jest w Solnikach stary cmentarz z drewnianą kapliczką z końca XVIII wieku, obecnie odrestaurowaną. Stojący na wzgórzu kościół o nowoczesnej architekturze od ponad 30 lat zastępuje dawny drewniany, który spłonął.

Obecnie Smolniki są wsią o wybitnych walorach letniskowych. Są też turystyczną bramą do północnej części SPK. Głaz, stojący na skrzyżowaniu dróg , upamiętnia fakt powołania SPK i objęcia go patronatem przez suwalską chorągiew Związku Harcerstwa Polskiego.

Będąc w Smolnikach nie można pominąć dwóch punktów widokowych: na “perłę” SPK – jezior Jaczno i „U Pana Tadeusza”, z którego roztacza się jeden z najpiękniejszych widoków Suwalszczyzny na jeziora kleszczowieckie o egzotycznych nazwach: Purwin, Kojle i Perty. Przez wieś prowadzi ścieżka poznawcza „Wokół jeziora Jaczno”.

Kompleks archeologiczny na Górze Zamkowej

Góra Zamkowa (228,1 m n.p.m.) w Szurpiłach jest jednym z najpiękniej położonych obiektów archeologicznych w Polsce. Wzniesienie oblane wodami czterech jezior zlokalizowane jest niezwykle malowniczo, a przede wszystkim bardzo dogodnie pod względem obronnym. Grodzisko i towarzyszące mu osady znajdują się w samym sercu Jaćwieży (Sudowi) – ziemi jednego spośród jedenastu plemion pruskich. Dawne ziemie Jaćwingów obejmowały, oprócz dzisiejszej Suwalszczyzny, także obecną południowo-zachodnią Litwę oraz fragment północnej Białorusi.

Jaćwingowie w okolicach Szurpił pojawili się najprawdopodobniej w IX wieku Na Górze Zamkowej stanął okazały gród, którego majdan otaczała podwójna linia wałów, a w połowie zboczy zbudowano dodatkowy wał dolny. Wykonano tu też szereg innych, zakrojonych na szeroką skalę prac budowlanych. Do najbardziej spektakularnych należy przekształcenie wąwozu łączącego jezioro Tchliczysko z zatoką Jodel jeziora Szurpiły. Wąwóz ten został pogłębiony, aby powstał kanał łączący oba jeziora. Pozwalało to na kontrolowanie przepływu wody pomiędzy zbiornikami. Obecna różnica poziomu ich luster przekracza 3 metry. Nad wąwozem zbudowano most łączący gród z największą z osad. Uzupełnieniem umocnień były dwie groble łączące wyspę Pustelnia z tzw. Trzecim Polem oraz z północnym brzegiem jeziora, co umożliwiało spiętrzanie wód wokół Góry Zamkowej. Całość założenia otoczona była wałami oraz systemem wież strażniczych. Gród w tym okresie nie był zamieszkały, służył przede wszystkim, jako miejsce schronienia w czasie zagrożenia militarnego. Życie codzienne toczyło się w okolicznych osadach.

 

Wojewódzki Ośrodek Sportu i Rekreacji „Szelment”

Jest to największy w Polsce Północnej, profesjonalny ośrodek sportów zimowych z pięcioma trasami zjazdowymi o różnym stopniu trudności. Jeden ze stoków posiada naturalną rynnę idealną do uprawiania snowboardu. Stoki są sztucznie dośnieżane i ratrakowane oraz oświetlone, co pozwala na bezpieczna jazdę po zmroku. Narciarze mogą skorzystać z

4 wyciągów o długości 300-400 m oraz stumetrowego dla dzieci.

Równolegle z rozwojem bazy noclegowej ośrodek wzbogaca ofertę letnią. Działa minipole golfowe o powierzchni 3 tys. M kw. Z 18 dołkami i wypożyczalnią sprzętu (kije i piłeczki golfowe). Dużą atrakcję stanowi park linowo-wspinaczkowy z pięcioma trasami o różnej skali trudności oraz wyciąg nart wodnych o długości 1500 m z nowoczesną plażą o stumetrowej linii brzegowej oraz windą dla niepełnosprawnych.